NECMİYE
ALPAY
İngilizceden
gelenler
*
ODTÜ öğretim üyesi Joshua
Bear'den aldığım mektupta,
İngilizcedeki PhD (Doctor of
Philosophy; doktorluk derecesi;
Doktor) kısaltmasının
Türkçesiyle ilgili olarak şu
katkıda bulunuluyor:
"'Doctor of Philosophy'nin
Türkçe karşılığı olarak
bazılarımız 'Bilim Doktorası'
terimini kullanıyoruz.
İngilizce 'philosophy'
kelimesinin anlamları arasında
2003 tarihli Merriam-Webster's
Collegiate Dictionary (11th
edition)'de şöyle bir anlam
bulunmaktadır: 'fen bilimleri ve
tıp, hukuk, ve ilahiyat
dışındaki insan bilimleri'
('the sciences and liberal arts
exclusive of medicine, law, and
theology')."
Joshua Bear, günümüzde
yapılan çevirilere de
dokundurmadan edemeyip şunu
eklemiş sözlükten yaptığı
çevirinin ardından:
"Aslında... 'bilimler ve
ilaç, kanun ve teoloji
dışındaki liberal sanatlar'
diye çevirmeliydim."
Bear'e teşekkürler. Bu
fırsatla, diğer alanlardaki
doktora unvanlarıyla ilgili
İngilizce kısaltmaları
sıralamak yararlı olabilir:
MD (Medicinae Doctor; Tıp
Doktoru), DDS (Doctor of Dental
Surgery; Diş Doktoru), LLD
(Doctor of Laws; Hukuk Doktoru),
DLitt. (Doctor of Literature;
Edebiyat Doktoru), DD (Doctor of
Divinity; İlahiyat Doktoru).
*
"National, interest,
government."
Bu üç kavram, bizim
toplumumuzun siyasal gelenekleri
açısından bakınca nasıl da
doğrudan ve köşeli
görünüyor.
"Ulusal/millî, çıkar,
hükümet" biçiminde
çevriliyor, neredeyse hiç
şaşmadan.
Oysa bunlar, İngilizcedeki
kavramların Türkçedeki olası
birkaç karşılığından biri
yalnızca. Bu kavramlar söz
konusu olduğunda sözcüğü
sözcüğüne yapılan her
çevirinin, bilinçlerde,
dolayısıyla da tepkiler
düzeyinde ne gibi sonuçlar
veriyor olabileceği sorusu,
yakıcı bir soru.
"Nation", İngilizcede
"ulus"tan başka, hatta
daha çok, "ülke"
anlamına geliyor,
"country"nin yanı
sıra. Oysa, her
"nation"
sözcüğünün karşısına
yapıştırılan Türkçe
"ulus" sözcüğünün
anlam alanında "ülke"
bulunmuyor.
"National" sıfatının
İngilizcedeki en yaygın
kullanımlarından biri, yerelin
tersi oluşu anlatan, yani
"ülke düzeyinde"
anlamına gelen kullanım.
"National"ın Türkçe
karşılığı olan
"ulusal" ya da
"millî"
sözcüğünün bizim
toplumumuzda en az akla gelen
anlamı bu. Ezici bir biçimde,
"ulusal çıkarlara
uygun" anlamına gelir,
Türkçedeki
"ulusal/milli"
sözcüğü.
İngilizcedeki
"interest"
sözcüğüne geliyoruz. Aynı
gelenekler çerçevesinde
olmalı, bu sözcük de neredeyse
her görüldüğü yerde
"çıkar" diye
çevriliyor Türkçeye. Oysa
"interest"in,
"ilgi, ilgi konusu"
gibi anlamları da var ve bunlar
Türkçedeki "çıkar"
sözcüğünün anlam alanında
yok.
Daha net olsun diye, sorayım:
İngilizcede "national
interest" sözünü
gördüğü yerde "ulusal
çıkar/ millî menfaat"ı
yapıştırmayıp metnin
bağlamını düşünecek kaç
çevirmen bulunur dersiniz?
Bağlamı düşünmek, sakın bu
söz "ülke düzleminde
ilgilenilen ya da ilgilenilmesi
gereken konular" anlamında
söylenmiş olmasın, diye
düşünmek demek.
"Government"a
geliyoruz. Her görüldüğü
yerde "hükümet" diye
çevriliyor ama, ikinci ve çok
sık kullanılan bir
karşılığı da
"yönetim" bu
sözcüğün.
Vereceğim örnek, 10.1.2004
tarihli Radikal'de yayımlanan
bir çeviriden. İngilizce metin,
9 Ocak 2004 tarihli New York
Times gazetesinin
başyazısıymış. Başlık,
"Iraklı Kürtlere
Dikkat". Çeviride,
"yerel hükümetler"den
söz ediliyor: "Kürtlerin
arasında yaşayan Türkmen ve
Keldani azınlıkların hakları,
hem federal hem yerel
hükümetlerin temel yasalarınca
korunmalı."
Buradaki "yerel
hükümetler" sözünün
İngilizcesi, belli ki,
"local
governments"tır.
Türkçesi, "yerel
hükümetler" değil
"yerel yönetimler",
eski adıyla "mahalli
idareler". Türkçede
"hükümet" sözcüğü
ancak devletler ve federe
devletler için kullanılan bir
sözcük.
Aynı yazıda geçen "eyalet
hükümeti" sözü de aynı
türden bir sorun yaratıyor:
"Bir olasılık, Irak'ın
mevcut 18 eyaletinin her birinde
eyalet hükümetleri
oluşturmak." Ben olsam, şu
son yüklemi
"oluşturulması"
yapardım ama sorun bundan çok,
dediğim gibi,
"hükümet"te.
İngilizcedeki sözcük her tür
yönetim anlamına gelirken,
Türkçedeki yalnızca devlet
türü yönetimleri anlatıyor.
Ey çevirmenler! Ey "ulusal
çıkar"cılar! (Radikal
Kitap)
|
|
|
Ana Sayfa