NECMİYE ALPAY

Okurlardan
*
Geçen haftaki Dil Meseleleri'nde PhD kısaltmasının karşılığı konusunda Joshua Bear'in katkısına yer vermiştim. Bear bu çerçevede Merriam - Webster's sözlüğünün 2003 tarihli (11.) baskısına "philosophy" (felsefe) sözcüğünün karşılıklarından biri olarak eklenen tanımı ve bu tanımın Türkçesini de veriyordu: "'fen bilimleri ve tıp, hukuk, ve ilahiyat dışındaki insan bilimleri' ('the sciences and liberal arts exclusive of medicine, law, and theology')."
Mektubuna yeterli dikkati göstermediğim için Bear'den ve okurlardan özür dilerim: Tanımı böyle çevirirsek, tıp bilimi bütünüyle insan bilimleri arasında sayılmış oluyor. İki okurdan uyarı aldım. Sabancı Üniversitesi'nden Gordon Dobie, sınıflandırma sorunu yaratmayan, daha derli toplu bir çeviri öneriyor, bu tanım için: "tıp, hukuk ve ilahiyat dışındaki fen ve insan bilimleri."
*
Çevirmen Sadi Yumuşak da aynı konuda uyarıda bulunduktan sonra, yazımın diğer bölümlerine ve genel olarak çeviri sorunlarına değiniyor mektubunda:
"İngilizcede çok yaygın kullanılan 'national interests' sözünün bazen 'ulusal çıkarlar' anlamında olmakla birlikte bazen de 'ülke düzleminde ilgilenilen ya da ilgilenilmesi gereken konular' anlamını taşıdığı doğru olmakla birlikte, bunu şahsen bir çevirmen olarak 'ülkemizi yakından ilgilendiren konular' şeklinde ifade etmeyi yeğlerim."
Yumuşak'ın önerisi, başka bir ülkeden değil de bizim ülkemizden söz ediliyor olması kaydıyla, gayet güzel elbette. Başka bir ülke söz konusuysa, "ülkeyi yakından ilgilendiren konular" denebilir.
"İngilizcede 'government' sözcüğünün yalnızca 'hükümet' değil, 'yönetim' anlamını da taşıdığı doğrudur, fakat çoğu kez Türkçedeki 'devlet' anlamında kullanıldığı da unutulmamalıdır (ör. 'government agency' = 'devlet kurumu'). İngilizcedeki 'local government' teriminin Türkçeye 'yerel yönetim' olarak çevrildiğini çoğu çevirmen bilir. Ancak ileride bunu da 'yerel hükümet' olarak çevirmemizin daha doğru olabileceğine de hazırlı olmalıyız bence. Çünkü son zamanlarda, örneğin İngiliz belediyeleri zaten bizimkilerden kat kat daha fazla olan iktidarlarını (eğitim işlerini tamamen üstlenmek gibi) daha da arttırıp işi 'kabine' (cabinet) kurmaya kadar vardırmış bulunuyorlar ;-)"
Yumuşak haklı. Belki şu eklenebilir: "Government agency" karşılığı olarak "devlet kurumu"nun yanı sıra, yerine göre "resmî kurum/ kuruluş", "kamu kurumu/ kuruluşu" gibi karşılıkların kullanılması da gerekebilir. Yumuşak'ın mektubu şöyle bitiyor:
"Son yıllarda çeviri hatalarının artan bir şekilde konuşulmasını son derece olumlu buluyorum. Ve belki bir sonraki aşamada tartışmaların bu sorunların ardında yatan (Türkiye'de çevirmenlik mesleğinin hala turizm rehberliği benzeri bir yasal düzenlemeden ve mesleki örgütlenmeden yoksun olması gibi, yüksek öğrenim kuruluşlarının bu alanda verdiği eğitimin kalitesi gibi, işverenlerin ve çeviri bürolarının çevirmenlere dayattığı vakit ve nakit kısıtlamaları gibi) temel bazı faktörlere de eğilmesini umuyorum."
Dobie'ye ve Yumuşak'a teşekkürler.
*
Bir süredir eposta iletilerine mektup diyorum. Nasıl olsa mektup denen şeyin de çeşitleri var diye düşünerek. Joshua Bear buna dikkat etmiş, şöyle yazıyor:
"Son yazınızda 'email'in Türkçe karşılığı olarak sadece 'mektup' kelimesini kullanmış olmanız doğrusu çok hoşuma gitti. Eskiden kol saatini cep saatinden ayırmak için 'kol saati' denirdi, ama artık sadece 'saat' kullanılır, genellikle. Bundan esinlenerek, 'eposta' veya 'elektronik mektup' gibi kalıplar yerine, 'mektup' çok ekonomik bir çözümdür."
Bu yeni mektup türünün kendine özgü yanları yok değil. Sözgelimi, Sadi Yumuşak'ın yukarıdaki mektubunda görüldüğü üzere, alıntıladığınız mektup, elektronik posta kullanmayanların tanımadığı yeni işaretlerle bitebiliyor. Bu da, dilde tasarruf ilkesinin modern zamanlardaki işleyiş biçimlerinden biri sayılabilir ;-)
Küçük öğrenciler kitap istiyor.
Handan Çağlayan, göç yaşamış çocuk ve gençlere sanatsal etkinlikler yoluyla hizmet sunan Başak Kültür ve Sanat Vakfı'nın bir kütüphane kurmaya çalıştığını, 7-12 yaş arası çocuklar için kitap bulmakta güçlük çektiklerini bildirdi. Vakfın adresi:
Başak Kültür ve Sanat Vakfı
Kayışdağı Mah. Uslu Cad.
Nihat Sok. No.55/1
Kadıköy/İstanbul
Tel/Faks: 0216 420 49 68
www.basaksanatvakfi.org

(Radikal Kitap)